Հայրենիքի փրկության շարժումը դարձավ Հայաստանի պատմության հերթական դառը էջերից մեկը։ Պարտության հոտը թանձրացած է օդում, ժողովրդի մեջ՝ հուսահատություն ու բարկություն։ Իսկ ամենացավալին այն է, որ պարտության գլխավոր պատասխանատուն շարունակում է նստել նույն աթոռին՝ նույն ինքնավստահ ժպիտով ու նույն անպատասխանատու բառերով։
Քաղաքակիրթ երկրներում պարտվող առաջնորդը չի մնում։ Ինչպես ֆուտբոլում․ երբ թիմը խայտառակ պարտություն է կրում, առաջինը փոխում են մարզչին։ Ոչ թե այն պատճառով, որ նա միակ մեղավորն է, այլ որովհետև նա այլևս չունի վստահություն, այլևս չի կարող ոգեշնչել։ Պարտված մարզիչի հետ թիմը չի վերակենդանանում, ինչպես պարտված ղեկավարի հետ ժողովուրդը չի կարող վերելք ապրել։ Հայաստանը այդ օրերին նման էր թիմի, որը պարտվել էր, բայց մարզիչը՝ վարչապետը, հրաժարվում էր դաշտը լքել։
Հայրենիքի փրկության շարժումը փորձ էր այդ դատարկությունը լրացնելու։ Փորձ էր ժողովրդի ճիչը դարձնել գործողություն, փողոցում հնչեցնել այն, ինչի մասին հազարավոր մարդիկ մտածում էին տներում․ պարտվածի հետ ապագա չի կառուցվում։ Բայց պետության ղեկավարը խեղդեց այդ շարժումը՝ բռնի միջոցներով, վարչական ճնշումներով ու մանիպուլյացիաներով։ Արդյունքում ժողովուրդը մնաց անտեր ու պարտվածի ձեռքում։
Հետաքրքիր է հայացք նետել Թուրքիայի պատմությանը։ Երբ Թուրքիան պարտվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմում, թվում էր՝ վերջ։ Բայց հայտնվեց նոր առաջնորդ՝ Քեմալ Աթաթուրքը, ով պարտության մոխիրներից նոր պետություն կառուցեց։ Տասնամյակներ անց Էրդողանը, լինելով բազմիցս ճնշված ու պարտված դիրքերից, կարողացավ վերածնվել և համաշխարհային ասպարեզում դիրքավորվել որպես հաղթող լիդեր։ Մինչդեռ հայ ժողովուրդը, պարտվելով Արցախյան երկրորդ պատերազմում, չկարողացավ ազատվել պարտության խորհրդանիշից՝ իր վարչապետից։
Եվ ահա սա է մեր ողբերգության ամենախորը արմատը։ Ոչ թե պարտվելը․ պատմության ընթացքում ժողովուրդները պարտություններ են կրել։ Ոչ թե կորուստը․ երկրները տարածքներ են կորցրել ու վերագրավել։ Ոչ թե հիասթափությունը․ անգամ հիասթափված ժողովուրդները վեր են կենում։ Այլ այն, որ պարտության պատասխանատուն շարունակում է ղեկավարել, ձևացնելով թե ոչինչ չի եղել, իսկ ժողովուրդը լուռ հարմարվում է։
Հայրենիքի փրկության շարժումը այդ օրերին անպատասխան մնացած SOS ազդանշան էր։ Այն հիշեցրեց, որ պարտության ճահիճից դուրս գալու առաջին քայլը պարտված առաջնորդից ազատվելն է։ Իսկ եթե թիմը շարունակում է խաղալ նույն մարզչի ղեկավարությամբ, ապա պարտությունների շարանը դառնում է դատապարտվածություն։ Ցավոք, այդպես էլ եղավ։
Բայց հարցն ավելի խորն է։ Ժողովրդի մեջ խորացած վախը «նախկիններից» դարձավ ներկայիս իշխանության ամենաարդյունավետ զենքը։ Մարդիկ կարծեցին, թե ընտրությունը միայն երկուի միջև է՝ վատը կամ ավելի վատը։ Այդ վախը այնքան խորը նստեց հոգեբանության մեջ, որ անգամ տեսնելով ներկայի անկարողությունն ու պարտությունները, հասարակությունը չհամարձակվեց ազատվել նրանից։
Սա նման է հիվանդին, ով հրաժարվում է վիրահատությունից, որովհետև վախենում է ցավից։ Նա նախընտրում է մնալ հիվանդ ու տառապող, քան թե վտանգի դիմել ու ապաքինվել։ Բայց այդ «խելացի զգուշավորության» գինը դառնում է ապագայի կորուստը։
Հայ ժողովուրդն էլ այդպես վարվեց։ Չազատվեց ներկա վատից, որովհետև վախեցավ անցյալի վերադարձից։ Իսկ այդ վախի պատճառով կորցրեց լավի հույսը։ Չկարողացավ հավատալ, որ կարող է լինել երրորդ ճանապարհ, նոր որակ, նոր առաջնորդություն։
Իսկ իրական հաղթանակի բանալին հենց այստեղ է․ չվախենալ փոփոխությունից։ Ազատվել ոչ թե վախից ելնելով ընտրած «անվտանգ վատից», այլ վստահել սեփական ուժերին ու հույսին։ Քանի դեռ մենք առաջնորդվում ենք վախով, մնալու ենք պարտված ժողովրդի հոգեբանության մեջ։ Բայց երբ առաջնորդվենք արժանապատվությամբ ու ապագայի հանդեպ հավատով, նոր միայն կկարողանանք կանգնել հաղթողի դիրքում։