Հայաստանի արդարադատության համակարգում տարիներ շարունակ պահպանվում է մի ցավալի և վտանգավոր պրակտիկա․ կալանքը դիտարկվում է ոչ թե որպես խափանման միջոց, այլ որպես պատժիչ մեխանիզմ։ Տարբեր իշխանությունների օրոք այդ մոտեցումը երբեք չի վերացել․ այն դարձել է պետության վերաբերմունքի խորհրդանիշ իր քաղաքացիների նկատմամբ։ Եվրոպական մի շարք կառույցներ և միջազգային կազմակերպություններ բազմիցս մատնանշել են, որ կալանքը պատժելու համար կիրառելը խախտում է մարդու իրավունքները և հակասում է արդարադատության հիմնարար սկզբունքներին։ Այն պետք է լինի բացառիկ միջոց, կիրառելի միայն այն ժամանակ, երբ կա հիմնավոր վտանգ, որ մեղադրյալը կարող է խոչընդոտել քննությանը, թաքնվել կամ կատարել նոր հանցագործություն։ Բայց Հայաստանի իրականության մեջ այն հաճախ դառնում է քաղաքական, տնտեսական կամ հասարակական ճնշման գործիք։
2020 թվականին կառավարությունը, ի պատասխան ՄԻԵԴ-ի և միջազգային իրավապաշտպան կառույցների հորդորների, ընդունեց օրենսդրական փոփոխություններ, որոնք պետք է վերացնեին կալանքի չարաշահումը։ Հռչակվեց, որ դատավորները պետք է նախընտրեն այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ գրավ, անձնական երաշխավորություն կամ հսկողություն։ Սակայն իրականությունը ցույց տվեց, որ օրենքի փոփոխությունը դեռևս չի վերածվել գործնական արդյունքի։ Դատական նիստերում հաճախ կրկնվում է նույն պատկերը․ դատախազությունը պահանջում է կալանք, իսկ դատարանը «ավանդույթի ուժով» բավարարում է այդ միջնորդությունը։ Այսպիսով, բարեփոխումը մնում է թղթի վրա, իսկ մարդկանց կյանքերը շարունակում են խաթարվել։
Խնդրի արմատը ոչ միայն օրենսդրության, այլև դատական մտածողության մեջ է։ Դատավորները, որոնք սովոր են գործել հին մեխանիզմներով, չեն համարձակվում կտրուկ քայլ անել և հրաժարվել կալանքի ավտոմատ կիրառությունից։ Իրավապահ համակարգի համար էլ կալանքը շարունակում է ծառայել որպես հարմար ճնշման միջոց։ Այս երևույթը ոչ միայն խախտում է արդար դատաքննության իրավունքը, այլ նաև կործանարար հետևանքներ է ունենում հասարակական վստահության վրա։ Քաղաքացիները համոզվում են, որ դատարաններում արդարություն չի գործում, և իշխանությունները պարզապես օգտագործում են օրենքը սեփական նպատակների համար։
Եթե իշխանությունները լրջորեն ուզում են կառուցել իրավական պետություն, ապա պետք է վերջ դնեն կալանքի պատժիչ գործիք դարձնելու արատավոր պրակտիկային։ Անհրաժեշտ է դատավորների և դատախազների մտածողության արմատական փոփոխություն, իրական վերահսկողություն դատական որոշումների վրա, և ամենակարևորը՝ քաղաքական կամք՝ չչարաշահելու կալանքը ընդդիմախոսներին լռեցնելու կամ մարդկանց ճնշելու համար։ Կալանքը պետք է մնա որպես բացառիկ միջոց, այլ ոչ թե որպես իշխանության ձեռքին հնազանդեցնող զենք։ Իսկ մինչ այդ, միջազգային զեկույցները շարունակելու են հիշեցնել մեզ, որ արդարադատությունը Հայաստանում դեռ չի հաղթահարել անցյալի ստվերները։