Վերջին օրերին Հայաստանում տեղի ունեցած մի շարք ձերբակալություններ՝ ընդդիմադիր ակտիվիստների և բլոգերների հանդեպ, նորից բացահայտում են քաղաքական մթնոլորտի վտանգավոր միտումը․ քննադատող ձայները լռեցնելու փորձերը ստանում են իրավական ձևականություն։ Օրենքի անվան տակ իրականացվող այս գործընթացները, ըստ ամենայնի, ավելի շատ ծառայում են իշխանական ինքնապաշտպանությանը, քան արդարադատությանը։
Առաջին հայացքից՝ իրավապահների գործողությունները կարող են թվալ իրավաչափ․ հայհոյանքներ, վիրավորանքներ կամ ենթադրյալ սպառնալիքներ՝ հասարակական բարոյականության և իրավակարգի դեմ։ Բայց երբ նայում ենք խորքային համատեքստին, պարզ է դառնում, որ «օրենքի ուժը» կիրառվում է ընտրովի՝ ընդդիմադիրների նկատմամբ, մինչդեռ իշխանությանը մոտ կանգնած անձինք մնում են անպատիժ։
Օրինակ, ընդդիմադիր «Մայր Հայաստան» կուսակցության համակիր Օնիկ Հարությունյանին ձերբակալել են TikTok ուղիղ եթերի համար, որտեղ նա սեռական բնույթի հայհոյանքներ էր հնչեցրել ՔՊ թեկնածու Արգիշտի Մեխակյանի հասցեին։ Բայց նույնպիսի կամ ավելի կոպիտ արտահայտություններ իշխանամետ օգտատերերի կամ քարոզիչների կողմից երբևէ չեն դարձել քրեական գործի առարկա։ Սա ոչ թե իրավական հավասարության, այլ քաղաքական կողմնակալության ցուցիչ է։
Փաստաբանը իրավացիորեն մատնանշում է՝ Հարությունյանի ձերբակալությունը կատարվել է խախտումներով, քաղաքացիական հագուստով անձանց կողմից, առանց պատշաճ իրազեկման։ Եթե իրավապահ մարմինները նման մեթոդներով են գործում, ապա խոսքը ոչ թե իրավական պետության, այլ իշխանական վերահսկողության մեխանիզմների մասին է։
Միևնույն ժամանակ, ձերբակալվեցին նաև Նարեկ Սամսոնյանն ու Վազգեն Սաղաթելյանը՝ հանրությանը հայտնի ընդդիմադիր լրագրողներ, ովքեր իրենց փոդքասթում քննադատել էին Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանին։ Վերջինս իրավապահներին հաղորդում էր ներկայացրել «վիրավորական արտահայտությունների և սպառնալիքների» մասով։ Այդ հաղորդման հետևանքով ԱԱԾ աշխատակիցները առավոտյան խուզարկությամբ ներխուժեցին նրանց տներ, փաստաբաններին չթողնելով մասնակցել գործողություններին։
Այստեղ էլ նույն օրինաչափությունն է․ իշխանական բարձրաստիճան պաշտոնյան դիմում է իրավապահներին, և գործընթացը սկսվում է գրեթե ակնթարթորեն։ Իսկ երբ իշխանությանը քննադատող քաղաքացիների հասցեին հնչում են նույն կամ ավելի ծանր վիրավորանքներ, իրավապահները պահպանում են կասկածելի լռություն։
Այս երկակի չափանիշը ոչ միայն խարխլում է արդարադատության նկատմամբ հասարակական վստահությունը, այլև խորացնում քաղաքական բևեռացումը։ Երբ իշխանությունը սկսում է իր ընդդիմախոսներին պատժել ոչ թե քաղաքական հակափաստարկներով, այլ քրեական գործերով, դա նշանակում է, որ ժողովրդավարական դաշտում վեճերը տեղափոխվում են ուժի դաշտ։
Հայաստանը, որը տարիներ շարունակ հայտարարում է ժողովրդավարության ուղով գնալու իր հանձնառությունը, այսօր կանգնած է լուրջ փորձության առաջ։ Եթե խոսքի ազատությունը դառնում է պատժելի՝ կախված նրանից, թե ում ես քննադատում, ապա պետությունն անխուսափելիորեն շարժվում է դեպի ավտորիտարիզմ։
Իրավական պետությունը չի կարող գոյություն ունենալ առանց հավասարության սկզբունքի։ Եթե ընդդիմադիրների խոսքը քրեականացվում է, իսկ իշխանամետների գործողությունները անպատիժ են մնում, դա ոչ թե օրենքի կիրառություն է, այլ իշխանության ծառայեցում օրենքի դիմակի տակ։
Հասարակությունը պետք է հասկանա՝ այս գործընթացների լուռ ընդունումը նշանակում է ազատ խոսքի իրավունքի կորուստ բոլորի համար։ Այսօր ձերբակալում են ընդդիմադիր բլոգերին, վաղը՝ ցանկացած քաղաքացու, ով համարձակվում է բարձրաձայնել իշխանության սխալները։
Ժողովրդավարությունը սկսվում է ոչ թե ընտրական օրերին, այլ ամեն օր՝ խոսքի ազատության պաշտպանությամբ։ Իսկ այսօր այդ ազատությունը հերթական անգամ դրվում է ձեռնաշղթաների մեջ։